സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടം മുതൽ ഗ്രാമീണ ദാരിദ്ര്യം ഇന്ത്യയുടെ വികസന തന്ത്രത്തിന്റെയും നയപരീക്ഷണങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രബിന്ദുവായി തുടരുകയാണ്. ഭൂപരിഷ്കരണങ്ങളും കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോഗ്രാമും മുതൽ ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് റൂറൽ ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോഗ്രാം (IRDP), ജവഹർ റോസ്ഗാർ യോജന (JRY), എംപ്ലോയ്മെന്റ് അഷ്വറൻസ് സ്കീം (EAS) പോലുള്ള വേതനതൊഴിൽ പദ്ധതികൾ, ഒടുവിൽ 2005-ലെ മഹാത്മാ ഗാന്ധി ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് നിയമം (MGNREGA) എന്നിവ വരെ—ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ പിന്നോക്കാവസ്ഥ പരിഹരിക്കുന്നതിനായുള്ള പദ്ധതികളും സംവിധാനങ്ങളും മാറിമാറി വന്ന സർക്കാരുകൾ പലപ്പോഴും പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ദാരിദ്ര്യം തുടരുന്നു—ഇന്ന് അത് കൂടുതൽ പ്രകടമാകുന്നത് ദുർബലത, അനൗപചാരികത, തൊഴിൽ അസ്ഥിരത എന്നീ രൂപങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഇവിടെ ആവർത്തിച്ചുയരുന്ന ഒരു ചോദ്യമുണ്ട്: ദാരിദ്ര്യനിർമ്മാർജ്ജന ഇടപെടലുകൾ ദാരിദ്ര്യത്തെ നിലനിർത്തുന്ന ഘടനാപരമായ (Structural) പ്രശ്നങ്ങളെയാണോ പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചത്, അതോ കേവലം ഭരണപരമായ പുനർക്രമീകരണങ്ങളെ മാത്രമാണോ ആശ്രയിച്ചത്?"

MGNREGA ഒരു നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു; അത് തൊഴിൽ ഒരു വിവേചനാധിഷ്ഠിത ക്ഷേമനടപടിയായി കാണാതെ നിയമപരമായ അവകാശമായി അംഗീകരിച്ചു. ഈ പദ്ധതിയുടെ 'ആവശ്യാധിഷ്ഠിത ഘടന', ഇതിനെ കേവലം ഒരു വരുമാന സഹായം എന്നതിലുപരി, അസംഘടിത മേഖല പ്രബലമായ ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ തൊഴിൽ വിപണിയെ സുസ്ഥിരമാക്കുന്ന ഒന്നാക്കി മാറ്റി. വരുമാന സുരക്ഷ, ആസ്തി സൃഷ്ടി, സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽപങ്കാളിത്തം, ഗ്രാമീണ തൊഴിലവസരങ്ങളിൽ ചെറിയതെങ്കിലും  പ്രാധാന്യമുള്ള മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയിൽ MGNREGA നൽകിയ സംഭാവനകൾ വൻ സാഹിത്യശേഖരം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു—നടപ്പാക്കൽ വെല്ലുവിളികൾ നിലനിന്നിരുന്നിട്ടും. ഈ ഫലങ്ങൾ പ്രധാനമായും ലഭിച്ചത് പദ്ധതിയുടെ അവകാശാധിഷ്ഠിത രൂപകൽപ്പനയിലൂടെയായിരുന്നു, സാങ്കേതിക മേൽനോട്ടത്തിലൂടെയോ ആസൂത്രണ സങ്കീർണ്ണതയിലൂടെയോ അല്ല.
വികസിത് ഭാരത് @2047 എന്ന ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവതരിപ്പിച്ച വികസിത് ഭാരത്—ഗ്യാരന്റി ഫോർ റോസ്ഗാർ ആൻഡ് ആജീവിക മിഷൻ (ഗ്രാമിൻ) ആക്ട്, 2025 (VB-GRAM-G-A) വൻ അവകാശവാദങ്ങളോടെയാണ് എത്തുന്നത്. ഇത് നിയമപരമായ തൊഴിൽ അവകാശം 125 ദിവസമായി വർധിപ്പിക്കുകയും, പദ്ധതികളിലുടനീളം ഏകീകരണം സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കുകയും, സംയോജിത ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ വഴി “സാചുറേഷൻ” അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ആസൂത്രണം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും, നിരീക്ഷണത്തിനും ഉത്തരവാദിത്വത്തിനുമായി ആധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിനിയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു (ഇന്ത്യ സർക്കാർ, 2025). ഔപചാരികമായി, ഇത് MGNREGAയെ റദ്ദാക്കി ഗ്രാമീണ തൊഴിലും ആസ്തി സൃഷ്ടിയും സംബന്ധിച്ച പുതിയ നിയമരൂപരേഖ സ്ഥാപിക്കുന്നു.

^{REPRESENTATIVE IMAGE | PHOTO: WIKI COMMONS}
ഈ ലേഖനം വാദിക്കുന്നത്, ഇന്ത്യയിലെ ഗ്രാമീണ ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രപ്രശ്നം VB-GRAM-G-A മുൻനിരയിൽ വെക്കുന്ന പദ്ധതിവിഭജനം അല്ലെങ്കിൽ ദുർബലമായ നിരീക്ഷണം അല്ല; മറിച്ച് അനൗപചാരിക തൊഴിൽ, കാലാവസ്ഥാനുസൃത തൊഴിൽക്കുറവ്, തൊഴിൽ വിപണിയിലെ അസമമായ അധികാരം, ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായ മേഖലകളിലേക്കുള്ള പരിമിതമായ പ്രവേശന സാധ്യതകൾ എന്നിവയാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു 'ദ്വിമുഖ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ' അധിഷ്ഠിതമായ ഘടനാപരമായ ദുർബലതയിലാണ് ഈ പ്രശ്നം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഭരണപരമായി ആകാംക്ഷയുള്ളതായിരുന്നാലും, ഈ നിയമം ഇന്ത്യൻ വികസന നയത്തിലെ ഒരു പരിചിത മാതൃക ആവർത്തിക്കാനുള്ള അപകടം ഉണ്ട്: അടിസ്ഥാന സാമ്പത്തിക നിയന്ത്രണങ്ങളെ നേരിടാതെ ഭരണഘടനകൾ പുനക്രമീകരിക്കൽ. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, സാർവത്രികവും  ആവശ്യാനുസരണം തൊഴിൽ നൽകുന്നതുമായ ഒരു തൊഴിൽ ഉറപ്പുപദ്ധതിയെ, മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച പദ്ധതികൾക്കും പരിമിതമായ ഫണ്ട് വിഹിതത്തിനും ഉള്ളിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനമാക്കി മാറ്റാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇത് ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും താഴെത്തട്ടിലുള്ളവരുടെ വരുമാനം സുസ്ഥിരമാക്കുന്ന ചുരുക്കം ചില സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഒന്നിനെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ദാരിദ്ര്യ കുറവോ ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനമോ?

കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു പതിറ്റാണ്ടുകളായി, ഇന്ത്യയിലെ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ദാരിദ്ര്യ നിരക്കിൽ ഗണ്യമായ കുറവുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം 2011–12-ൽ ഗ്രാമീണ ദാരിദ്ര്യം 25.7 ശതമാനമായിരുന്നു; ബഹുമാനദണ്ഡ ദാരിദ്ര്യ അളവുകളും പുതുക്കിയ വേൾഡ് ബാങ്ക് കണക്കുകളും പിന്നീട് കൂടുതൽ കുറവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പ്രവണതകൾ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്, അവ ചെറുതായി കാണരുത്.

എന്നിരുന്നാലും, ദാരിദ്ര്യ കുറവ് ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിനോട് തുല്യമല്ല. നിർമാർജനം എന്നത്, ആവർത്തിച്ചുള്ള ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്കുള്ള വീഴ്ചകൾ തടയുന്ന, ആഘാതങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന സ്ഥിരമായ ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കേരളത്തിന്റെ അതിതീവ്ര ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന അവകാശവാദങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ചർച്ചകൾ കാണിക്കുന്നതുപോലെ, സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ പ്രകാരം ദാരിദ്ര്യം ഏതാണ്ട് ഇല്ലാതായി എന്നത് കൊണ്ട് സാമൂഹികമായ ദുർബലതയോ, അസംഘടിത തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങളോ, ഉപജീവന അരക്ഷിതാവസ്ഥയോ ഇല്ലാതായി എന്ന് അർത്ഥമില്ല. ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈ വ്യത്യാസം വളരെ പ്രധാനമാണ്; കാരണം അവിടെ ദാരിദ്ര്യം എന്നത് 'കേവലമായ ദാരിദ്ര്യത്തേക്കാൾ' ഉപരിയായി 'അനിശ്ചിതാവസ്ഥ' ആയിട്ടാണ് ഇന്ന് കൂടുതലായി പ്രകടമാകുന്നത്." ഗ്രാമീണ തൊഴിൽ ഇപ്പോഴും ഭൂരിഭാഗവും അനൗപചാരികവും കുറഞ്ഞ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുള്ളതുമാണ്. ഏകദേശം 90 ശതമാനം തൊഴിലാളികളും അനൗപചാരിക മേഖലയിലാണ്; ഭൂരിഭാഗവും ഉപജീവനാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സ്വയംതൊഴിലിലോ കാഷ്വൽ തൊഴിലിലോ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഇവയെല്ലാം തന്നെ വരുമാന അസ്ഥിരതയുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള തൊഴിൽരൂപങ്ങളാണ്. ഉപഭോഗം മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, പല കുടുംബങ്ങളും ദാരിദ്ര്യരേഖയ്ക്ക് തൊട്ടുമുകളിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; ഇത് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങൾ, വിലക്കയറ്റം, ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ആഘാതങ്ങൾക്കിടയിൽ അവരെ അതീവ ദുർബലരാക്കുന്നു.

^{REPRESENTATIVE IMAGE | PHOTO: WIKI COMMONS}
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, തൊഴിൽ ഉറപ്പുകൾ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കുള്ള പടവുകളേക്കാൾ, തൊഴിൽവിപണി സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന ഉപാധികളായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വരുമാനത്തിലെ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകൾ പരിഹരിക്കുക, കുറഞ്ഞ വേതനം ഉറപ്പാക്കുക, പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിൽ വിലപേശൽ ശേഷി നൽകുക എന്നിവയിലൂടെ ഇത്തരം പദ്ധതികൾ ജനങ്ങൾ ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തുന്നത്  തടയുകയും അവരുടെ അരക്ഷിതാവസ്ഥ ലഘൂകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ദാരിദ്ര്യനിർമ്മാർജ്ജനത്തിനായുള്ള വിശ്വസനീയമായ ഏതൊരു തന്ത്രത്തിന്റെയും പ്രധാന ലക്ഷ്യം, ഇത്തരം സുസ്ഥിരമാക്കൽ പ്രക്രിയകളെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നതായിരിക്കണം.

തൊഴിൽ ഉറപ്പിന്റെ പുനഃസംഘടനം

VB-GRAM-G-A എന്നത് കേവലം തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയുടെ (MGNREGA) രൂപകൽപ്പനയിൽ മാറ്റം വരുത്തുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; മറിച്ച്, ആ പദ്ധതിയുടെ അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രവർത്തന തത്വത്തെയും അത് പാടെ പുനർനിർമ്മിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. MGNREGAയിൽ, തൊഴിൽ ഒരു നിയമപരമായി നടപ്പാക്കാവുന്ന, ആവശ്യപ്രേരിത അവകാശമായിരുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂമിയില്ലാത്തവർക്കും അനൗപചാരിക തൊഴിലാളികൾക്കും ഇത് ഗ്രാമീണ വിപണിയിലെ തിരിച്ചടികളെ നേരിടുന്ന ഒരു സംവിധാനമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. പുതിയ നിയമപ്രകാരം, തൊഴിലിനുള്ള അവസരം എന്നത് അംഗീകൃത പദ്ധതികൾ, സാമ്പത്തിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ, വിജ്ഞാപനങ്ങൾ, കാലാനുസൃതമായ നിരോധനങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇത് നിയമപരമായി നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു അവകാശത്തെ, നിബന്ധനകൾക്ക് വിധേയമായ ഒരു ആനുകൂല്യമായി മാറ്റിത്തീർക്കുന്നു.

^{REPRESENTATIVE IMAGE | PHOTO: WIKI COMMONS}
കാർഷിക തിരക്കുള്ള സമയങ്ങളിൽ 60 ദിവസം വരെ തൊഴിൽ നൽകുന്നത് നിയമപരമായി നിരോധിച്ചത്, പദ്ധതിയുടെ 'സുസ്ഥിരമാക്കൽ ധർമ്മത്തെ' പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനമോ കാർഷിക തകർച്ചയോ മൂലം ജനങ്ങൾ ദുർബലരായിരിക്കുന്ന അതേ സമയത്തുതന്നെ തൊഴിൽ നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഇതിലെ വൈരുദ്ധ്യം. ധനകാര്യ ഘടനയും ഈ മാറ്റം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. MGNREGAയിൽ, ദേശീയ തൊഴിൽ ഉറപ്പിന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ അധിക വേതനബാധ്യത ഏറ്റെടുക്കണം എന്ന ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. VB-GRAM-G-Aയിൽ, സംസ്ഥാനതല മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കും ചെലവുപരിധികൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു, മാത്രമല്ല, ഇത് സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയുടെ ഉത്തരവാദിത്തത്തെ താഴേത്തട്ടിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്നതും ദാരിദ്ര്യം കൂടുതലുള്ളതുമായ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ തൊഴിൽ ആവശ്യകതയെ അടിച്ചമർത്താൻ പ്രേരണ നൽകുന്നു. ഇത് തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയുടെ 'സാർവത്രിക അവകാശം' എന്ന വിശ്വാസ്യതയെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളും ഈ മാറ്റത്തെ കൂടുതൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. വികേന്ദ്രീകൃത സ്ഥാപനങ്ങൾ ഔപചാരികമായി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, അവയുടെ ആസൂത്രണ അധികാരം കേന്ദ്രീകൃതമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത സംയോജിത ചട്ടക്കൂടുകൾക്കും, GIS അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മാതൃകകൾ, ദേശീയ മുൻഗണനകൾക്കും കീഴിലായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.. ഇത് സാരമായ ജനാധിപത്യ വികേന്ദ്രീകരണത്തിൽ നിന്ന് നടപടിക്രമപരവും സാങ്കേതികവുമായ ഭരണത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ്; ഇവിടെ പ്രാദേശിക സ്ഥാപനങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര തീരുമാനകർത്താക്കളായി അല്ല, പ്രധാനമായും നടപ്പാക്കൽ ഏജൻസികളായി മാത്രമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

തൊഴിൽ ഉറപ്പുകൾ ഒരു സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനം എന്ന നിലയിൽ

MGNREGA ഒരു ക്ഷേമപദ്ധതി മാത്രമല്ല, ഒരു തൊഴിൽവിപണി സ്ഥാപനമായിരുന്നു. ആവശ്യപ്രേരിത തൊഴിൽ ഉറപ്പിലൂടെ, അത് മന്ദകാലങ്ങളിൽ വരുമാന സുരക്ഷ നൽകുകയും, റിസർവേഷൻ വേതനങ്ങൾ ഉയർത്തുകയും, ദുരിതമൈഗ്രേഷൻ കുറയ്ക്കുകയും, തൊഴിലാളികളുടെ ചർച്ചാശക്തി വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്ത്രീകളുടെ ഉയർന്ന പങ്കാളിത്തം, ചെറിയ വേതനപ്രഭാവങ്ങൾ, ആശ്രിതത്വമല്ല മറിച്ച് വരുമാന മൃദീകരണം എന്നിവയാണ് ഗവേഷണങ്ങൾ സ്ഥിരമായി കാണിക്കുന്നത്.
MGNREGAയുടെ ദൗർബല്യങ്ങൾ—പണം നൽകുന്നതിലെ താമസം, തൊഴിൽ ലഭ്യതയിലെ അസമത്വം, ഭരണപരമായ പരിമിതികൾ—സ്ഥാപന രൂപകൽപ്പനയിലെ പിഴവുകളല്ല, നടപ്പാക്കൽ പരാജയങ്ങളായിരുന്നു. പദ്ധതിക്കെതിരായ വിമർശനങ്ങൾ പലപ്പോഴും പുനർവിതരണത്തോടും തൊഴിൽ ശക്തീകരണത്തോടും ഉള്ള ആശയപരമായ അസ്വസ്ഥതകളെ പ്രതിഫലിപ്പിച്ചതായിരുന്നു; ശക്തമായ സാമ്പത്തിക വിരൂപതകളുടെ തെളിവുകൾ അതിൽ കുറവായിരുന്നു. ഇത് കൃഷിയെ ദുർബലമാക്കിയെന്ന വാദങ്ങൾ ദുർബലമാണ്; ശരാശരി തൊഴിൽ അപൂർവമായാണ് വർഷം 50 ദിവസം കവിയുന്നത്, കൂടാതെ അത് പ്രധാനമായും മന്ദകാലങ്ങളിൽ തന്നെയായിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, VB-GRAM-G-Aയുടെ പുനഃക്രമീകരണം കർശനമായ പരിശോധന ആവശ്യപ്പെടുന്നു. 125 ദിവസമെന്ന നാമമാത്ര അവകാശ വർധന, ആസൂത്രണ നിയന്ത്രണങ്ങളും ധനകാര്യ പരിധികളും വിവേചനാധിഷ്ഠിത വിജ്ഞാപനങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്ന ക്ഷയത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല. തൊഴിൽ ഉറപ്പുകൾക്ക് ന്യായീകരണം നൽകിയിരുന്ന സ്ഥിരതാ തർക്കശാസ്ത്രം ശക്തിപ്പെടുന്നതിനുപകരം ദുർബലമാകുകയാണ്.

^{REPRESENTATIVE IMAGE | PHOTO: WIKI COMMONS}
അക്കാദമിക് പഠനങ്ങൾ, വർത്തമാനം, സ്ഥാപനാത്മക ഭിന്നത

MGNREGAയെ കുറിച്ചുള്ള ഏകദേശം ഇരുപത് വർഷത്തെ പിയർ-റിവ്യൂ ചെയ്ത ഗവേഷണങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ശ്രദ്ധേയമായ ആശയപരമായ തുടർച്ച കാണാം. ശാസ്ത്രശാഖകളിലും കാലഘട്ടങ്ങളിലും, ഈ പദ്ധതി അനൗപചാരിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു അവകാശാധിഷ്ഠിത തൊഴിൽവിപണി സ്ഥിരതാ ഉപാധിയായി തന്നെ സാഹിത്യത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. തൊഴിൽ സുരക്ഷ, ലിംഗപരമായ പങ്കാളിത്തം, വേതനം, കുടിയേറ്റം, ഉത്തരവാദിത്വം, ജനാധിപത്യ വികേന്ദ്രീകരണം എന്നിവയാണ് പ്രധാന ചർച്ചാവിഷയങ്ങൾ. അതേസമയം, VB-GRAM-G-Aയുടെ കേന്ദ്ര ആശയങ്ങളായ മിഷൻ മോഡ് നടപ്പാക്കൽ, സാചുറേഷൻ ലക്ഷ്യങ്ങൾ, കൺവർജൻസ് സ്റ്റാക്കുകൾ, ധനകാര്യ നോർമിംഗ്, ഡിജിറ്റൽ ഗവർണൻസ് എന്നിവ ഈ സാഹിത്യത്തിൽ ഏറെക്കുറെ കാണുന്നില്ല. ഈ മാറ്റം വിരൽചൂണ്ടുന്നത് തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയുടെ സ്വാഭാവികമായ ഒരു പരിണാമത്തിലേക്കല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങളിൽ തന്നെയുണ്ടായ ഒരു വിച്ഛേദനത്തിലേക്കാണ്.

സിദ്ധാന്തം: ഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും തൊഴിൽ ഉറപ്പുകളും

വികസന സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിലെ വിവിധ ചിന്താധാരകൾ ഒരു പൊതുവായ നിഗമനത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു: തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും, ആസ്തികൾ നിർമ്മിക്കുന്നതും ദാരിദ്ര്യനിർമ്മാർജ്ജനത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്; എങ്കിലും അവ മാത്രം മതിയാവില്ല. യഥാർത്ഥ കൂലി, ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായ തൊഴിൽ മാറ്റങ്ങൾ സാധ്യമാക്കുന്നതിനും, ജനങ്ങളുടെ മൗലികമായ ശേഷികൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന തന്ത്രങ്ങളുമായി ഇവ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടാൽ മാത്രമേ ദാരിദ്ര്യം പൂർണ്ണമായും തുടച്ചുനീക്കാൻ സാധിക്കൂ."

വകിൽ–ബ്രഹ്മാനന്ദ വേതന-വസ്തു ഫ്രെയിംവർക്ക്, മതിയായ വേതനവസ്തു വിതരണമില്ലാതെ തൊഴിൽ വിപുലീകരിച്ചാൽ യഥാർത്ഥ വേതനങ്ങൾ തകർന്നുപോകാനുള്ള അപകടസാധ്യത ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു (Vakil & Brahmananda, 1956). MGNREGA വരുമാനങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെടുത്തിയും തൊഴിലാളികളുടെ ചർച്ചാശക്തി വർധിപ്പിച്ചുമാണ് ഈ നിയന്ത്രണം ഭാഗികമായി നേരിട്ടത്. VB-GRAM-G-Aയുടെ ഉച്ചകാല നിരോധനം ഈ തർക്കശാസ്ത്രത്തെ ദുർബലമാക്കുന്നു.

^{REPRESENTATIVE IMAGE | PHOTO: WIKI COMMONS}
ലൂയിസ് ഇരട്ട സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥാ മാതൃക, തൊഴിൽ വിപുലീകരണം ഉണ്ടായിട്ടും ദാരിദ്ര്യം എന്തുകൊണ്ട് തുടരുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു: സ്ഥിരമായ ഉൽപ്പാദന വർധനയും കാർഷികേതര ആഗിരണവും ഇല്ലാതെ, പൊതുതൊഴിൽ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കുള്ള പടവാകുന്നതിനു പകരം ഒരു “ഹോൾഡിംഗ് മെക്കാനിസം” ആയി മാത്രം തുടരുന്നു (Lewis, 1954). VB-GRAM-G-A, ഉറപ്പുള്ള തൊഴിൽ ദീർഘകാല തൊഴിൽമാറ്റങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ വഴിയൊരുക്കും എന്നതിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നു.

അമർത്യ സെന്നിന്റെ 'ശേഷി സമീപനം, ഔപചാരിക അവകാശങ്ങളെയും സാരമായ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളെയും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നു. തൊഴിൽ മെച്ചപ്പെട്ട പോഷണം, ആരോഗ്യം, കഴിവുകൾ, സുരക്ഷ എന്നിവയിലേക്കു മാറുന്നു എന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്ന സംരക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ, കേവലം ഭരണപരമായ കാര്യക്ഷമത കൊണ്ട് മാത്രം ക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ആനുപാതികമായ പുരോഗതി ഉണ്ടാവുകയില്ല.

ഏകീകരണം, ഡിജിറ്റൽ ഗവർണൻസ്, ധനകാര്യ രൂപകൽപ്പന

VB-GRAM-G-Aയിലെ ഏകീകരണവും സാചുറേഷനും സംബന്ധിച്ച ഊന്നൽ ഇന്ത്യൻ വികസന നയത്തിലെ പഴയൊരു ഭരണപ്രേരണയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായി, ഏകീകരണം ഉത്തരവാദിത്വം മങ്ങിക്കുകയും ദീർഘകാല ഉപജീവന മാറ്റങ്ങളെ ദുർബലമാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിപണികളിലും അനുബന്ധ കഴിവുകളിലും ഉൽപ്പാദന സംവിധാനങ്ങളിലും പതിയാതെ ആസ്തി സൃഷ്ടി മാത്രം ദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാക്കില്ല.

ഡിജിറ്റൽ ഗവർണൻസ്, മുൻനിര സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവേചനം കേന്ദ്രഭരിതമായ സാങ്കേതിക പ്രോട്ടോക്കോളുകളിലേക്കു മാറ്റുന്നു. ചില ചോർച്ചകൾ കുറയ്ക്കുന്നുവെങ്കിലും, ബയോമെട്രിക് പൊരുത്തക്കേടുകൾ, കണക്റ്റിവിറ്റി തകരാറുകൾ, കർശന നിയമപ്രയോഗം എന്നിവ മൂലമുള്ള പുറത്താക്കൽ അപകടങ്ങൾ ഇത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. തൊഴിൽ ഉറപ്പുകളിലെ ഇത്തരം ഒഴിവാക്കൽ പിഴവുകൾ ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങൾക്ക് വലിയ ക്ഷേമ നഷ്ടങ്ങളാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്.

^{REPRESENTATIVE IMAGE | PHOTO: WIKI COMMONS}
നിയമത്തിന്റെ ധനകാര്യ ഘടനയും ഉറപ്പിനെ ദുർബലമാക്കുന്നു. ആവശ്യാവകാശം സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മാറ്റുന്നതിലൂടെ, ധനകാര്യമായി അസമമായ ഫെഡറേഷനിൽ ചെലവുപരിധികൾ ആവശ്യത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—ദുരിതസമയങ്ങളിൽ തന്നെ അവകാശം ഒരു അനിശ്ചിത ആനുകൂല്യമായി മാറുന്നു.

റദ്ദാക്കൽ, സ്ഥാപനപരമായ ഓർമ്മ (ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷണൽ മെമ്മറി), പരിഷ്കരണം

MGNREGAയുടെ റദ്ദാക്കൽ സ്ഥാപനപരമായ ഓർമ്മനഷ്ടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ ഉയർത്തുന്നു. രണ്ട് ദശാബ്ദങ്ങളിലായി, ഈ പദ്ധതി നിയമവ്യവഹാരങ്ങൾ, സോഷ്യൽ ഓഡിറ്റ് പ്രാക്ടീസുകൾ, പരാതിപരിഹാര മാനദണ്ഡങ്ങൾ, പൗരപ്രതീക്ഷകൾ എന്നിവ സമ്പാദിച്ചിരുന്നു. ഇതിനെ പൂർണ്ണമായി മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നത്, പരീക്ഷിക്കപ്പെടാത്ത ഭരണപരമായ പുതുമകൾക്കായി ഈ സ്ഥാപന മൂലധനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതായേക്കാം. സാമൂഹ്യ സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള താരതമ്യ പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്, ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ അപ്രതീക്ഷിത മാറ്റങ്ങളിലൂടെയല്ല, ക്രമാനുഗത പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. VB-GRAM-G-A പുതിയ സങ്കീർണ്ണതകൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുമ്പോഴും, ഉത്തരവാദിത്വവും അവകാശങ്ങളും എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടും എന്നതിൽ വ്യക്തത നൽകുന്നില്ല.

പുനർനാമകരണ വികസനം

ഭാരതത്തിന്റെ ഗ്രാമീണ തൊഴിൽ ചട്ടക്കൂടിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, സാങ്കേതികമായി അതീവ നൂതനവും ഭരണപരമായി വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ളതുമായ ഒരു പുനർക്രമീകരണമാണ് VB-GRAM-G-A പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ഗ്രാമീണ ദാരിദ്ര്യം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നത് ഏകോപനത്തിലോ നിരീക്ഷണത്തിലോ ഉള്ള പോരായ്മകൾ കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചാ പ്രക്രിയ ഇന്നും അരക്ഷിതവും ഉൽപ്പാദനക്ഷമത കുറഞ്ഞതുമായ ഉപജീവന മാർഗ്ഗങ്ങളാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത് എന്നതിനാലാണെന്ന് ഈ ലേഖനം വാദിക്കുന്നു. തൊഴിലുറപ്പ് എന്നത് സാർവത്രികവും ആവശ്യാനുസരണം ലഭിക്കുന്നതുമായ ഒരു അവകാശം എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറ്റി, പദ്ധതികളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതും പരിമിതമായ വിഹിതം മാത്രമുള്ളതുമായ ഒരു സംവിധാനമാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ, എം.ജി.എൻ.ആർ.ഇ.ജി.എ-യെ (MGNREGA) സാമ്പത്തികമായി വ്യത്യസ്തമാക്കിയിരുന്ന അതിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രവർത്തന തത്വത്തെ ഈ നിയമം ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു.

ധനകാര്യ നിയന്ത്രണം, കാലാവസ്ഥാനുസൃത ഒഴിവാക്കൽ, ഡിജിറ്റൽ ഗേറ്റ്‌കീപിംഗ്, സാങ്കേതിക കേന്ദ്രവൽക്കരണം എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെ ശക്തമായ സംരക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ, ഭരണപരമായ നവീകരണം ദാരിദ്ര്യത്തെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി നിയന്ത്രിച്ചേക്കാം—അതിന്റെ ഘടനാപരമായ കാരണങ്ങളെ അതേപടി വിട്ടുകൊണ്ട്. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിലേക്കുള്ള യഥാർത്ഥ തന്ത്രമാറ്റം, തൊഴിൽ ഉറപ്പുകളെ സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്ഥിരതാ ഉപാധികളായി വീണ്ടും കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് കൊണ്ടുവരുകയും, അവയെ ഘടനാപരമായ പരിവർത്തന പാതകളിൽ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുകയും, ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികളുടെ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള ജനാധിപത്യപരവും അവകാശാധിഷ്ഠിതവുമായ അടിത്തറ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് സാധ്യമാകുക.